İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA BOMBALANAN TÜRK ŞEHRİ

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI’NDA BOMBALANAN TÜRK ŞEHRİ

Mehmet Gökyayla

1939-1945 yılları arasında devam eden ve 70 milyondan fazla insanın ölümüyle sonuçlanan İkinci Dünya Savaşı, tarihin en ölümcül savaşı olmuştur. Bu süreçten savaşa katılmayan ülkeler de yoğun olarak etkilenmiş, hem savaşın devam ettiği yıllarda hem de savaş sonrasında İkinci Dünya Savaşı küresel sonuçlar doğurmuştur.

Türkiye, fiilî olarak savaşa katılmasa da savaşın etkilerinden yoğun bir şekilde etkilenen ülkelerin başında gelmiştir. Temel tüketim maddelerine yönelik uygulanan karne uygulamasının getirilmesi, halen birçok insanın hafızasında yer almaktadır. Sıcak çatışma bölgelerinin çok yakınında yer alan Türkiye, savaşa dâhil olmasa da o yıllarda yaşanan ekonomik ve toplumsal sıkıntılar, ülkenin 1945 yılı sonrasında oluşacak yapısının şekillenmesindeki temel etkenlerden olmuştur.

İkinci Dünya Savaşı yıllarına dair pek bilinmeyen olaylardan bir tanesi, Türkiye’nin bir kentinin de İngiliz uçakları tarafından bombalanmış olmasıdır. Kazara gerçekleştiği iddia edilen olayda 3 İngiliz uçağı, 14-15 Mart 1942 gecesinde Muğla’nın Milas ilçesini bombalamıştır. Dönemin gazetelerinin manşetten verdiği haberlere göre Milas’a 15 bomba atılmış ve bombardıman sonucunda 2 kişi hayatını kaybetmiştir.

Cumhuriyet gazetesi, ‘Bir Türk Şehrine Yapılan Tecavüz’ başlığıyla yayınladığı haberde, “15 Mart 1942 pazar sabahı bire beş kala 3 yabancı tayyare Milas şehrine ve civarına evvela tenvir fişeğiyle etrafı aydınlattıktan sonra 15 bomba atmış ve makineli tüfekle de ateş açmıştır. Bombalama neticesinde Milas’ta bazı evler hasara uğramış, iki ölü ve bir yaralı bulunduğu teessürle tespit edilmiştir. Tahkikata devam edilmektedir. Neticede gereken teşebbüsler yapılacaktır.” şeklindeki Anadolu Ajansı’nın resmî tebliğine yer vermiştir.[1] Aynı tebliğ, İkdam ve Son Posta gazetelerinde de yayınlanmıştır.[2]

Muğla’da yayınlanan bir yerel gazetenin haberine göre bombalar Milas’ın Topbaşı Mahallesi’ndeki iki eve isabet etmiştir. Bu evler tamamen yanarken komşu üç ev de ağır hasar görmüştür.[3] Bombalanan mevkii aslına bakılırsa dikkat çekicidir. Uçakların bomba attıkları bölge, Esentepe mevkiindeki askerî cephaneliğin yakınlarıdır. Esentepe’den uzaklaşırken Beçin yolu üzerindeki boş tarlalar da bombalanmış ancak tarlalar yeni sürülmüş ve toprak kabarık olduğundan buralara isabet eden bombalar patlamamıştır.[4] 

Olayın birkaç gün sonrasında uçakların İngiltere’ye ait olduğu anlaşılmıştır. İngiliz hükümeti başlangıçta yaşananları hemen kabul etmese de olaya temkinli bir dille yaklaşmıştır. Anadolu Ajansı’nın resmî tebliğine göre, “İngiltere Büyükelçisi bugün Hariciye Vekâletine gelerek Milas’ın bombalanması hadisesi şayet İngiliz tayyarelerinin bir yanlışlığı neticesi vâki olmuşsa, ki bu ihtimal ilk bakışta imkân dışında addedilemez, İngiltere hükümetinin, icap eden tahkikatı derinleştirmek hakkı mahfuz kalmak üzere, şimdiden Türkiye hükümetine derin teessürlerini bildirdiğini ve yanlışlığın tahakkuku halinde bu teessüfe şayan kazadan zarar görenlerin zararlarını tazmine amade olacağını tebliğ etmiştir.”[5]

Olayın bundan sonra nasıl bir seyir izlediğini Devlet Arşivlerinde yer alan bazı belgelerden izlememiz mümkündür. İlerleyen günlerde İngiltere Büyükelçiliği, olayın sorumluluğunu kabul etmiş ve zararı tazmin etmek istediklerini belirtmiştir. Türk Dışişleri Bakanlığından başbakanlığa hitaben yazılan belgeye göre, “İngiltere Sefareti, hükümetinden aldığı malumat ve talimata atfen, 14/15 Mart gecesi Milas’ın bombardımanı hadisesinden İngiliz tayyarelerinin mesul oldukları ve bu tayyarelerin karanlık ve fena hava şartları yüzünden yanlışlıkla bu hadiseye sebebiyet verdikleri anlaşıldığını ve İngiliz hükümetinin bu yanlışlıktan dolayı tekrar izharı teessüf ettiğini vekâletimize bildirmiş ve İngiliz makamlarının bademâ böyle hadisenin vukuunu önlemek maksadile mümkün olan tedbirleri aldıklarını ilave eylemiştir.”[6] Bu belgede ayrıca İngiltere’den talep edilecek tazminatın ne kadar olması gerektiği de sorulmuştur.

Başbakanlığın 23 Haziran 1942 tarihli cevap yazısında bombalama sonucunda oluşan hasar, tüm detaylarıyla aktarılmıştır. Buna göre zararın tazmini için İngiltere’den 20.600 lira maddî tazminat, ölen bekçi Durmuş’un ailesi için de 1.500 sterlin manevi tazminat talep edilmiştir. Kalem kalem listelenen tazminat talebi şu zararların tazminine yöneliktir: Yıkılan ve hasara uğrayan 25 bina için 12.650, bozulan su tesisatı için 2.700, bozulan elektrik tesisatı için 2.200, menkul zararlar için 3.000 ve ovadaki ekim zararı için de 50 lira tazminat istenmiştir.[7]

Türk hükümetinin İngilizlerden talep ettiği tazminatın tamamının ödenip ödenmediğini ya da bu yazışmaların ardından neler yaşandığını bilmiyoruz. Bildiğimiz, Türkiye’nin savaşa dâhil olmamasına rağmen Kıyı Ege’deki ilçelerimizden Milas’ın, savaşın en kızgın olduğu dönemde bombalanmış olduğudur. Olayın gerçekten de kötü hava şartlarının neden olduğu bir kaza mı yoksa başka bir nedenden mi kaynaklandığı halen net değildir. Ancak nedenin farklı olabileceğine dair bir iddia da mevcuttur. Bu iddiaya göre, “O dönem Güllük’te görevli olan bir rütbeli askerin iddiasına göre bu bombalama daha önceden planlanmış bir durumdu. Leros veya Kalimnos adalarından gelen ‘’Kosta’’ adındaki bir balıkçı Mirat Erdöl isimli ordu mensubuna bu hadisenin istihbaratını vermiş ve buna hazırlıklı olmaları gerektiğini bildirmiştir. Mirat Erdöl bu istihbaratı üst makamlara bildirerek gerekli tedbirlerin alınmasını sağlamıştır. Hadisedeki en önemli nokta bombardımanın İngiliz mühimmatları kullanılarak Alman uçakları tarafından yapıldığı düşüncesidir. Mirat Erdöl o dönemde motorunun sesinden uçağın hangi ülkeye ait olduğunu anladıklarını söyleyerek Alman uçaklarının bombardımanı gerçekleştirdiğini belirtmiştir. Ancak sabahleyin yapılan tetkik esnasında bombaların İngiltere’ye ait olduğu ortaya çıkmıştır. Tüm bunlar birleştirildiğinde ve istihbaratın da bahsi geçen balıkçı tarafından bildirildiği kabul edilirse İngilizlerin, Ege adalarında Alman uçağı edinerek bombalama hadisesini gerçekleştirdiği ve bunu Almanya yapmış gibi göstererek Türkiye’yi Almanya’ya karşı savaşa sokmaya çalıştıkları ihtimali göz ardı edilmemelidir.”[8] Elbette, bu aktardıklarımız da iddia olmaktan öteye geçmemektedir.

 

---

[1] “Bir Türk Şehrine Yapılan Tecavüz”, Cumhuriyet gazetesi, 17 Mart 1942, s. 1.

[2] “Türk Toprağına Bir Tecavüz”, İkdam gazetesi, 17 Mart 1942, s.1; “Üç Yabancı Tayyare Milası Bombaladı”, Son Posta gazetesi, 17 Mart 1942, s. 1.

[3] Bayram Akça, “Sancılı Yıllar: Yerel Basına Göre İkinci Dünya Savaşı’nın Muğla’ya Yansıması”, Tarih ve Gelecek dergisi, Mart 2023, Cilt: 9, Sayı: 1, s. 94.

[4] Doğuş Şeker-Hüseyin Can Eren, “II. Dünya Savaşı Döneminde Milas (Muğla) Bombardımanı (15 Mart 1942)”, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi dergisi, Sayı: 17, Yaz 2025, s. 143.

[5] “İngiltere Derin Teessürlerini Ankara’ya Bildirdi”, Son Posta gazetesi, 19 Mart 1942, s. 1.

[6] BCA, 257-587-13/422.

[7] BCA, 140-5-20/137.

[8] Doğuş Şeker-Hüseyin Can Eren, “II. Dünya Savaşı Döneminde Milas (Muğla) Bombardımanı (15 Mart 1942)”, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi dergisi, Sayı: 17, Yaz 2025, s. 144.